Thuisbleken zonder professioneel advies niet zonder risico

Wit, witter, witst. Wie zijn tanden lichter wil kleuren struikelt op het internet over de websites die betogen dat de moderne mens geen genoegen meer hoeft te nemen met de tand des tijds. Wat werkt? En, wat is veilig?

Ieders gebit verkleurt met de jaren. Dat komt doordat het proces van tandbeenvorming het hele leven doorgaat. De licht gele of grijze kleur die het tandbeen van nature heeft, ziet er donkerder uit naarmate het tandbeen dikker is. Tegelijk slijt het tandglazuur, zodat die verkleuring beter zichtbaar is. Verder kan het tandoppervlak verkleuren doordat pigmenten uit koffie, thee, wijn, sigaretten en drop zich hechten aan het oppervlak.

Om van die verkleuringen af te komen, is het belangrijk om de aard ervan te kennen, want elke verkleuring vraagt een eigen aanpak. Een tandarts kan bepalen of de verkleuring het tandoppervlak, het glazuur of het tandbeen betreft. Aanslag op het oppervlak, in de vorm van tandsteen, en oppervlakkige verkleuring van het glazuur kan een tandarts of mondhygiënist eraf krabben of tot enkele micrometers eraf slijpen. Lastiger is het als de verkleuring dieper in het glazuur of in het tandbeen zit, dan moet er gebleekt worden. Daarbij zijn twee vragen van belang: wie doet het, en waarmee gebeurt het?

Bleken kan thuis, in een kliniek of bij de tandarts. Niet alleen de belanghebbende klinieken en tandartsen raden thuisbleken zonder voorafgaand professioneel advies af, ook de Consumentenbond doet dat. 'Witte tanden vragen witte jas', kopt de Consumentengids deze maand. Producten die vrij verkrijgbaar zijn, zoals via internet of televisieadverteerders, mogen volgens regels van de Europese Commissie en de Warenwet niet meer dan 0,1 procent van het werkzame bestanddeel waterstofperoxide bevatten. 'En dat bleekt helemaal niets', zegt Peter van Amerongen, tandarts en onderzoeker bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam. Hij bleekt tanden sinds 1971. 'Vanaf een procent of 10 ga je echt verschil zien.' Dat verschil is meestal enkele tinten op de door professionals gebruikte schaal van zestien tinten, variërend van parelmoerwit tot diep grijs. Het effect is sterk verschillend per individu, afhankelijk van de bouw van de tand, de concentratie peroxide, de duur van het bleken en de ernst van de verkleuring. Het resultaat is – hoewel ook persoonsafhankelijk – jarenlang zichtbaar. Van Amerongen ziet in zijn praktijk dat bij jonge mensen na tien jaar herbleken nog niet nodig is.

Alleen medische professionals mogen dergelijke hoge concentraties verstrekken. De reden daarvoor is dat bleken pijnlijk kan zijn. De kennis over de kleurmoleculen in de tand is nog beperkt, zegt Van Amerongen. Waterstofperoxide valt onder invloed van warmte uiteen in water en actieve zuurstofradicalen. Zeker is dat die de grote organische moleculen in het glazuur waar de pigmenten aan gebonden zijn afbreken in kleinere, kleurloze delen. Waarom die delen kleurloos zijn is nog onduidelijk. Het door bleken licht poreus maken van het glazuur kan pijnlijke tanden opleveren doordat de zenuwen in de tandwortel geprikkeld raken. Bovendien kan morsen van het bleekmiddel op het tandvlees vervelende irritaties veroorzaken.

Dat laatste gebeurt gemakkelijk bij thuisbleken zonder professioneel advies. De waterstofperoxide is doorgaans opgelost in een gel van carbamideperoxide of ureumperoxide, die enkele dagen een paar uur in een bitje om de tanden moet zitten. De meegeleverde plastic bitjes moeten op maat gemaakt worden door ze in warm water zacht te maken en dan om de tanden te vouwen. Maar het is heel lastig om het bitje, ook wel bleeklepel genoemd, goed passend te krijgen. Een tandarts kan met behulp van een gipsafdruk een passende bleeklepel maken en dan een gel met een hoge concentratie peroxide meegeven. Blijvende schadelijke gevolgen komen overigens bijna nooit voor; over het algemeen is de pijn met een aantal uren of dagen weer verdwenen.

Veel producenten overschrijden de norm van 0,1 procent. Acht van de vijftien vrij verkrijgbare producten die de Voedselen Warenautoriteit vorig jaar analyseerde, bleken meer peroxide te bevatten. 'Als producenten zich wel aan de norm houden, voegen ze vaak een ander schadelijk zuur toe, waarvoor zulke eisen niet bestaan, zoals fosforzuur', aldus Wil van de Griend. Hij en zijn compagnon Cor Quist, beiden autodidact in alles wat met mondverzorging te maken heeft, zijn eigenaars van de Witte Tanden Winkel in Rotterdam. Dankzij de aan hun kliniek verbonden tandarts hebben zij een licentie om in hun winkel thuisbleekmiddelen met hogere concentraties peroxide te verkopen. In de praktijk zien de meeste klanten die tandarts niet, maar Van de Griend en Quist verwijzen klanten met ongezonde tanden of tandvlees wel door.

Van de Griend is erg te spreken over een relatief nieuw thuisbleekmiddel, Vitint. Volgens de Nederlandse ontwikkelaar bleekt zijn techniek met actieve zuurstof in niet-radicale en daardoor niet-agressieve vorm. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het middel goed werkt, maar of het beter bleekt dan waterstofperoxide is volgens Van Amerongen nog niet bewezen. Voor de claim dat het resultaat langer zichtbaar blijft dan bij peroxide is nog geen bewijs geleverd. Daarvoor is het product nog te kort op de markt.

Wie niet weken met bitjes in wil slapen kan bij een kliniek of tandarts binnen een uur klaar zijn. Door verhitting met een lamp en gebruik van hoge concentraties peroxide verloopt het bleekproces vele malen sneller dan bij thuisbleken. Het tandvlees wordt beschermd met een siliconenlaagje.

Nu in steeds meer klinieken tandartsen aanwezig zijn voor deskundig advies is het belangrijkste verschil met de tandartspraktijk de prijs. Bij klinieken ligt die meestal tussen 300 en 600 euro. Zij beconcurreren elkaar bijvoorbeeld met dure lampen: led, laser, uv, et cetera. 'Je betaalt je het schompes voor die onzin', zegt Van Amerongen daarvan. Volgens hem gaat het uitsluitend om de warmte en volstaat de bekende ‘rode lamp’. Tandartspraktijken mogen alleen de wettelijk vastgestelde tarieven rekenen en zijn daardoor vaak honderden euro’s goedkoper. Sommige tandartsen zijn echter niet bereid hun tijd te besteden aan deze cosmetische handeling. De prijzen voor thuisbleken liggen tussen enkele tientjes en ongeveer 200 euro.

Klinieken en producenten van thuisbleekmiddelen willen hun klanten graag vasthouden door ze onderhoudsproducten in de vorm van tandpasta’s, mondspoeling en bijwerkstiften aan te bieden. Doordat deze lage concentraties waterstofperoxide bevatten is weinig bleekeffect te verwachten. Wel kunnen zij, net als goed tandenpoetsen en flossen, bijdragen aan een goede mondhygiëne, waardoor minder nieuwe tandplak ontstaat.

In de praktijk dreigt volgens de specialisten het gevaar van rupsje nooitgenoeg. Mensen die gebleekt hebben, kunnen na een tijdje toch ontevreden zijn en een nog witter gebit willen. En naarmate tanden witter zijn, is het effect van bleken kleiner. Van Amerongen: 'De vraag gaat verder dan de witste tint die van nature bestaat.' Maar bij de klinieken blijft de klant koning. Sommige zeggen in een uur wel negen tinten verschil te kunnen bereiken. Quist: 'Wie echt wil, kan bij ons met badkamertegeltjes de kliniek uitwandelen.'